De verbouwing van het Diaconessenhuis, het markante gebouw op de hoek van het Slikveld en de Suikerstraat, is gestart. Het wordt een woon-zorgcomplex met 23 woningen voor ouderen.
Oorspronkelijk was dit gebouw een ziekenhuis. De architect, Rik Holierhoek, licht toe wat er gaat gebeuren met het gebouw.
Verloederd
Iedere ochtend liep Rik Holierhoek van de parkeerplaats aan de Weeskinderdijk naar het centrum van de stad, waar hij werkte als architect bij Stijlarchitecten, nu: Stijl/LMA. Tijdens de wandeling passeerde hij een gebouw aan het Slikveld, dat was opgetrokken uit geel baksteen en met een markante toren. De aaneengesloten vensterstroken op de verdiepingen deden hem meer denken aan een school dan aan een ziekenhuis. Het verbaasde hem dat dit gebouw al zo lang leeg stond en verloederde: de gevels waren vervuild, de ramen dichtgetimmerd met houten platen of soms ingegooid. Iemand vertelde hem dat buren weleens klaagden over overlast. Met dit gebouw zou eens wat moeten gebeuren, dacht hij steeds. Hij bleek niet de enige te zijn die dat dacht.
Diaconessenhuis
Het gebouw waar Holierhoek al die jaren langs wandelde, is het Diaconessenhuis, een voormalig ziekenhuis. Diaconessen zijn vanaf de negentiende eeuw ongehuwde vrouwen van protestantse afkomst die zich onder andere wijden aan zorg. Als verpleegkundige werken ze voor een heel laag inkomen zodat de gezondheidszorg goedkoop blijft en ook toegankelijk is voor de allerarmsten.
In 1925 begint zuster Cor van Glabbeek voor de Vereeniging van Diaconessenarbeid in Dordrecht te werken. Ze woont in een ruim pand aan de Prinsenstraat. Zij ziet mogelijkheden voor dit pand en vraagt het bestuur van de vereniging om hier patiënten te mogen verzorgen. Het bestuur stemt toe en de daaropvolgende jaren groeit het aantal patiënten. Er zijn meer panden aan de Prinsenstraat nodig en in de dertiger jaren breidt het ziekenhuis uit naar achteren. Dan komt er een grote aanbouw tussen de Prinsenstraat, de Suikerstraat en het Slikveld, waardoor een compleet ziekenhuis met 175 bedden en zelfs een aantal operatiekamers ontstaat. De ingang blijft aan de Prinsenstraat. Zuster van Glabbeek speelt een belangrijke rol in het bestuur van het ziekenhuis.
Bij de bouw in de dertiger jaren wordt al rekening gehouden met eventuele uitbreiding. Zo komt er een nog steeds zichtbare en met hout bedekte opening in het torentje voor een toekomstige luchtbrug, zodat het ziekenhuis kan uitgroeien naar de overkant van het Slikveld. Maar uiteindelijk blijkt dat allemaal niet mogelijk te zijn en in de zestiger jaren sluit het ziekenhuis. In de jaren daarna vestigen zich een aantal bedrijven in het pand en nog later wordt er huisvesting van jongeren in ondergebracht.
In 1980 moet het pand aan de Prinsenstraat wijken voor drie woningen. Daardoor komt het gebouw aan het Slikveld op zichzelf te staan. Wat er dan nog over is van het ziekenhuis, wordt in 2011 als gemeentelijk monument aangemerkt vanwege de unieke bouw en de plaats in de historische gevelreeks aan de Suikerstraat. Woonbron is in deze periode eigenaar van het pand.
Nieuwe bestemming
In mei 2025 koopt projectontwikkelaar Blossomgroep het pand, dat dan inmiddels al jaren leeg staat. De Blossomgroep is gespecialiseerd in het opknappen van monumentale panden. Met zorgorganisatie Mij wordt een plan ontwikkeld voor een zorgcomplex met 23 ouderenwoningen. Stijl/LMA wordt als architectenbureau aangetrokken en het toeval wil dat juist Holierhoek op het project wordt gezet. Alleen werkt de architect dan niet meer in de binnenstad, Stijl/LMA is in de tussentijd verhuisd naar het voormalig gemaal aan de Loswalweg.
Verbouwing
In het nieuwe kantoor aan de Loswalweg licht Holierhoek enthousiast de plannen toe. Tijdens ons gesprek laat hij plattegronden en beelden van het vernieuwde gebouw zien. “De gevel en de interne gangenstructuur hebben monumentale status en daar mag niet veel aan veranderd worden,” vertelt hij. “De gevel laten we grondig schoonmaken en op een aantal plaatsen herstellen. De stalen raamkozijnen willen we behouden, maar zijn op sommige plaatsen ernstig verroest. Daarom verwijderen we eerst de kozijnen en plaatsen we waar nodig nieuwe stukken staal. Bovendien komt er dubbel glas in. Om het gebouw te kunnen exploiteren zijn minimaal 23 woningen nodig. We hebben de welstandscommissie en het vakteam erfgoed van de gemeente ervan overtuigd dat daarvoor een opbouw nodig is. Die komt aan de kant van het Slikveld en is volledig in de stijl van het gebouw.“
Hij vervolgt: “Wat er van de oude woonruimtes over is heeft geen beschermde status en halen we weg. De gangen zijn wel beschermd: op de vloer liggen de originele, bruine tegels. De muren hebben nog de oorspronkelijke gele en blauwe tegels. Helaas zijn die niet overal meer aanwezig”. Holierhoek toont de monsters van tegels die zij ontvingen van een bekende fabrikant. Volgens hem is er nog een klein kleurverschil met de oorspronkelijke tegels, zodat zij verder gaan zoeken naar passende tegels. “De gangen krijgen een karakteristieke, sterk herkenbare uitstraling. Die uitstraling is belangrijk omdat de woningen bedoeld zijn voor senioren waaronder ook mensen kunnen zitten met lichte verschijnselen van dementie.”
De ingang komt aan het Slikveld. “Daar is een poort met een klein voorhof voor enige groenvoorzieningen”, gaat Holierhoek verder. “Om de ontvangsthal enige hoogte te geven moet de vloer daarboven van de eerste verdieping verdwijnen. Ook die vloer heeft beschermde status, maar de welstandscommissie is ermee akkoord gegaan dat die toch verwijderd wordt. Het zou mooi zijn als de bewoners bij goed weer boven in het achthoekige torentje koffie kunnen drinken, maar het plan daarvoor hebben we nog niet uit kunnen werken.”
Andere loop
“Zelf wandel ik nu niet meer via het Slikveld naar mijn werk”, zegt Holierhoek. “Toekomstige voorbijgangers zullen kunnen lezen dat hier het voormalige Diaconessenhuis stond. Dat zetten we op de gevel, in een lettertype uit de jaren-dertig-tekeningen van het gebouw.”
