De Spuiboulevard. Een gevoel van ruimte, van weidsheid, van uitwaaierende wegen met een zekere grandeur. Uitnodigende winkels, flanerende bezoekers. Het Franse gevoel, of misschien Berlijns of Weens. Maar Hollands?
Nederland is zuinig met boulevards. Scheveningen heeft er een, Noordwijk ook. Rotterdam kent de Maasboulevard, Vlissingen heeft eveneens een boulevard. In Nederland lijkt het begrip ‘boulevard’ onlosmakelijk verbonden met een weids uitzicht – op zee, op water, op de horizon. Maar in Dordrecht ontbreekt zowel vergezicht als zee. Hoe is dit gebied dan toch een boulevard geworden? En was promenade niet een betere benaming? Een klein onderzoek brengt de geschiedenis aan het licht.
Eeuwen geleden lagen hier het Spui en de Spuihaven. Aan de zuidzijde bevonden zich de Hellingen, de platte Hellingen en ’s Lands Werf – het langste gebouw van Nederland, de lange loods, met opslag- en werkruimtes. Dit complex, beheerd door de Generaliteit, het bestuur van de Republiek, bleef bestaan van de zeventiende eeuw tot eind jaren zestig van de vorige eeuw.
Herontwikkeling
In de jaren vijftig werd besloten het inmiddels verpauperde gebied te herontwikkelen. Voor het eerst dook toen de naam Spuiboulevard op, maar alleen voor het deel dat nog Vest heette in de buurt van het Achterom. De platte Hellingen en ’s Lands Werf waren in de 19e eeuw al omgedoopt tot Cornelis de Wittstraat, alleen de Hellingen behield zijn naam.
Aan het eind van de jaren zestig verdween ook daar de naam Vest: het gebied tussen de Johan de Wittbrug en het Achterom heette voortaan Spuiboulevard. Al klopt de naam nauwelijks: van een echte boulevard is geen sprake.
Toch is de benaming niet geheel onterecht. ‘Boulevard’ een leenwoord uit het Frans, is afkomstig van het Nederlandse woord bolwerk. En aan de Vest lagen indertijd de stadsmuren, de bolwerken. Net als in Parijs, waar de boulevards niets anders zijn dan voormalige stadswallen die zijn omgevormd tot brede wegen, was hier sprake van eenzelfde transformatie.
Uiteindelijk zijn, aan de westkant, de Cornelis de Wittstraat, het Spui en de Hellingen samengesmolten tot de Spuiboulevard: een lange, doorgaande weg. De Hellingen is grotendeels verdwenen, de Cornelis de Wittstraat bestaat nog gedeeltelijk aan de oostzijde, en het Spui is geheel gewist. Aan de zuidzijde van de Spuihaven is flink gesloopt en gebouwd. Maar als je aan een boulevard denkt – wat zie je dan voor je?
Door: Jan Willem van Katwijk
